Dlaczego po deszczu pachnie ziemią? Petrichor wyjaśniony

Dlaczego po deszczu pachnie ziemią? Petrichor wyjaśniony

Po długiej suszy spadają pierwsze krople i nagle czuć charakterystyczny, ziemisty zapach. To nie złudzenie, bo zjawisko ma nawet własną nazwę: petrichor. Odpowiadają za nie bakterie glebowe, olejki roślinne i sam sposób, w jaki krople uderzają o podłoże.

Czym właściwie jest petrichor

Nazwa pochodzi z greki: petra oznacza kamień, a ichor to w mitologii płyn płynący w żyłach bogów. Termin zaproponowało w latach 60. XX wieku dwóch australijskich badaczy. Opisali oni, że w okresach suszy niektóre rośliny wydzielają oleje, które gromadzą się w glebie, na kamieniach i innych porowatych powierzchniach. Kiedy zaczyna padać, część tych substancji trafia do powietrza.

Petrichor nie jest więc jednym związkiem chemicznym, tylko mieszanką zapachów. Jej skład zależy od tego, jaka gleba leży pod nogami, jakie rośliny rosną w okolicy i jak długo było sucho.

Geosmina, czyli zapach, który wyczuwamy wyjątkowo dobrze

Najważniejszym składnikiem tej mieszanki jest geosmina. Jej nazwa dosłownie znaczy „zapach ziemi”. Produkują ją między innymi bakterie z rodzaju Streptomyces, które żyją w glebie w ogromnych ilościach. W suchych warunkach tworzą one przetrwalniki, a gdy robi się wilgotno, zarodniki są uwalniane razem z geosminą.

Człowiek jest na ten związek bardzo wyczulony. Wyczuwamy go nawet w znikomych stężeniach, dlatego zapach pojawia się niemal od razu po pierwszych kroplach. Ta sama substancja odpowiada za ziemisty smak buraków. Czasem też nadaje specyficzny zapach wodzie ze stawów i jezior.

Dlaczego bakterie ją wytwarzają? Badania sugerują, że zapach może przyciągać drobne organizmy glebowe, które pomagają roznosić zarodniki. Nie wszystkie szczegóły są jednak w pełni wyjaśnione, więc to raczej hipoteza niż pewnik.

Jak deszcz wypuszcza zapach w powietrze

Sama obecność geosminy w glebie jeszcze nie wystarczy. Trzeba, żeby zapach dotarł do naszego nosa. Obserwacje z użyciem bardzo szybkich kamer pokazały, jak to się dzieje. Kropla uderzająca w porowaty materiał, na przykład glebę, beton czy nieszkliwioną płytkę, zatrzymuje w jego porach maleńkie pęcherzyki powietrza. Pęcherzyki unoszą się w kropli i pękają na jej powierzchni, wyrzucając w górę drobne aerozole niosące związki zapachowe.

To wyjaśnia kilka codziennych obserwacji:

  • zapach jest najwyraźniejszy przy lekkim lub umiarkowanym deszczu, bo mocna ulewa bardziej rozbija i spłukuje podłoże, niż wyrzuca aerozole,
  • na gładkich, nieprzepuszczalnych powierzchniach, takich jak szkło czy gładki metal, zapach jest słabszy,
  • po kilku dniach deszczu zapach słabnie, bo zapas związków zgromadzony w czasie suszy się wyczerpuje.

A co z zapachem tuż przed burzą?

Czasem świeży, lekko ostry zapach czuć jeszcze zanim spadnie pierwsza kropla. Za to odpowiada najczęściej ozon. Przed burzą zimne prądy powietrza mogą opadać z wyższych warstw atmosfery i przynosić go w pobliże ziemi. Ozon powstaje także podczas wyładowań elektrycznych. Dla wielu osób pachnie lekko „czysto”, trochę jak po intensywnym wietrzeniu.

Zapach, który kojarzymy z deszczem, to zatem połączenie kilku elementów: ozonu przed opadami oraz geosminy i olejków roślinnych, które uwalniają się, gdy krople trafiają na podłoże.

Kiedy petrichor jest najlepiej wyczuwalny

Jeśli chcesz specjalnie złapać ten zapach, kilka prostych zasad zwiększa szanse:

  • Poczekaj na deszcz po suchym okresie. Im dłuższa przerwa w opadach, tym więcej związków zdążyło się nagromadzić.
  • Wybierz łagodny deszcz. Delikatne krople najlepiej wyrzucają aerozole z gleby.
  • Stań blisko nieutwardzonego podłoża. Trawnik, ścieżka w parku czy rabata pachną mocniej niż gładki, szczelny chodnik.
  • Otwórz okno. Przy lekkim opadzie zapach często dociera także do mieszkania.
  • Zwróć uwagę na porę dnia. Przy wilgotnym, spokojnym powietrzu, na przykład wieczorem albo rano, zapach dłużej się utrzymuje.

Ciekawostka dla ogrodników

Zapach ziemi po deszczu bywa uznawany za oznakę żywej, zasobnej w mikroorganizmy gleby, bo geosminę produkują organizmy glebowe. Nie jest to jednak miarodajny test jakości podłoża. Jeśli chcesz wiedzieć, jak naprawdę wygląda stan ziemi w ogrodzie, lepiej sprawdzić jej strukturę, wilgotność i odczyn, a w razie wątpliwości skorzystać z badania gleby.

Podsumowanie

Zapach po deszczu to efekt współpracy mikroorganizmów, roślin i fizyki. Bakterie wytwarzają geosminę, rośliny gromadzą oleje, a kropla uderzająca w podłoże wyrzuca je w powietrze. Nasz nos jest na ten zapach wyjątkowo czuły, dlatego rozpoznajemy go natychmiast. Następnym razem, gdy po upalnych dniach spadnie pierwszy deszcz, warto na chwilę wyjść na zewnątrz i go poczuć.

centromor.com.pl | burofluo.com | artfolkgallery.org